दक्षिण कोरियाले फोहोर व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाउँदै पुनःप्रयोग गर्न मिल्ने प्लास्टिकका बोतल र पेय पदार्थका क्यान सङ्कलन गर्न कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) प्रविधिमा आधारित मेसिन प्रयोग गरिरहेको छ। ‘नेफ्रोन (Nephron)’ नामका यी मेसिनमा बोतल र क्यान बुझाएबापत प्रयोगकर्ताले अङ्क प्राप्त गर्छन्, जसलाई निश्चित सीमा पुगेपछि नगदमा साट्न सकिन्छ।
दक्षिण कोरियाली कम्पनी सुपरबिन (Superbin) ले विकास गरेको नेफ्रोन मेसिनले एआई प्रविधिको सहायताले पुनःप्रयोग गर्न मिल्ने प्लास्टिकका बोतल र पेय पदार्थका क्यान पहिचान गर्छ। मेसिनले स्वीकार गरेका प्रत्येक बोतल वा क्यानबापत प्रयोगकर्ताको खातामा १० अङ्क अर्थात् १० कोरियन वन जम्मा हुन्छ। यसरी २ हजार अङ्क जम्मा भएपछि त्यसलाई २ हजार कोरियन वन नगदमा साट्न सकिन्छ।
यस प्रणालीबाट लाभ लिन बोतल तथा क्यान मेसिनले तोकेका मापदण्डअनुसार हुनुपर्छ। प्लास्टिकका बोतलभित्र रहेको तरल पदार्थ खाली गर्नुपर्ने, सफा राख्नुपर्ने र लेबल हटाउनुपर्ने हुन्छ। तोकिएको मापदण्ड पूरा नगरेका वस्तु मेसिनले अस्वीकार गर्न सक्छ।
सुपरबिनको सन् २०२४ को वर्षान्त प्रतिवेदनअनुसार, त्यस वर्ष नेफ्रोन मेसिन करिब ९९ लाख ६० हजार पटक प्रयोग गरिएको थियो। ती मेसिनमार्फत करिब २९ करोड ८० लाख प्लास्टिकका बोतल तथा पेय पदार्थका क्यान सङ्कलन गरिएको कम्पनीले जनाएको छ। सन् २०२४ को अन्त्यसम्म यस सेवामा आबद्ध सदस्यको कुल सङ्ख्या करिब ९ लाख पुगेको पनि प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
यस प्रणालीको मुख्य उद्देश्य फोहोरलाई जथाभावी फाल्नुभन्दा पुनःप्रयोगका लागि छुट्याएर सङ्कलन गर्न मानिसलाई प्रोत्साहित गर्नु हो। पुनःप्रयोग गर्न मिल्ने सामग्री बुझाएबापत आर्थिक लाभसमेत पाइने भएकाले यसले नागरिकलाई फोहोर छुट्याउने र रिसाइकल गर्ने बानी विकास गर्न प्रोत्साहन गर्छ।
एआई प्रविधिको प्रयोगले बोतल तथा क्यान पहिचान र सङ्कलन प्रक्रियालाई स्वचालित बनाउन सहयोग गरेको छ। यसले पुनःप्रयोगयोग्य सामग्रीलाई अन्य फोहोरबाट छुट्याएर उपयोगी स्रोतका रूपमा पुनःप्रवेश गराउने अवधारणालाई पनि प्रवर्द्धन गर्छ।
दक्षिण कोरियाको यो पहल प्रविधि र आर्थिक प्रोत्साहनलाई जोडेर फोहोर व्यवस्थापन सुधार गर्न सकिने एउटा उदाहरण हो। यद्यपि, यसबाट प्राप्त हुने रकम सीमित भएकाले यसलाई ठूलो आम्दानीको स्रोतभन्दा पनि रिसाइकल गर्ने बानीलाई प्रोत्साहित गर्ने उपायका रूपमा बुझ्नु उपयुक्त हुन्छ।









